του Πέτρου Σαμσάρη-Διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας & Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Στη θύμηση των πεσόντων στα πεδία των μαχών στρατιωτών και αξιωματικών της θρυλικής Μεραρχίας Σερρών, που αγωνίστηκαν για την απελευθέρωση της πολύπαθης Μακεδονικής γης, ανεγέρθηκε, μετά το 1913, δημόσιο μνημείο σε υπαίθριο χώρο, κοντά στο Σιδηροδρομικό Σταθμό της πόλης.
Το αρχικό μνημείο σε σχήμα οβελίσκου που κατέληγε στην κορυφή του σε οβίδα πυροβόλου, έργο αποκλειστικά των στρατιωτικών δυνάμεων, είχε προσωρινό χαρακτήρα. Υψωνόταν από το 1919, αφιερωμένο στους αθάνατους νεκρούς του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου (1916-1919). Αντικαταστάθηκε στη συνέχεια από το μόνιμο περικαλλές μαρμάρινο γλυπτό του διαπρεπούς καλλιτέχνη Γεωργίου Δημητριάδη του Αθηναίου (1880-1941). Τη φιλοτέχνησή του ανέλαβε, μετά από διαγωνισμό που προκήρυξε το 1919 η Μεραρχία Σερρών. Το «εργολαβικό» συμβόλαιο, που υπογράφτηκε το 1920 ανάμεσα στο γλύπτη και το Διοικητή της Μεραρχίας Σερρών Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη και εναπόκειται σήμερα στη συλλογή των Γ.Α.Κ. – Αρχείων Ν. Σερρών μαζί με το προσχέδιό του, καθόριζε τις προδιαγραφές του καλλιτεχνικού έργου και το χρόνο παράδοσής του.
Η αποπεράτωσή του αργοπόρησε, καθώς μόλις το 1929 μεταφέρθηκε από την πρωτεύουσα στις Σέρρες και εγκαινιάστηκε με μεγάλη λαμπρότητα τον Ιούνιο του 1930.
Πρόκειται για ένα περίοπτο τετράπλευρο αναθηματικό γλυπτό έργο, που μιμείται αρχαιοελληνικό ναΐσκο με δωρικούς κίονες και μία πελώρια περικεφαλαία με λοφίο στην κορυφή του. Οι πλαϊνές κάθετες πλευρές του διακοσμούνται με ανάγλυφη σύνθεση από τη νικηφόρο έφοδο ένοπλης στρατιωτικής ομάδας, όπου ανθρώπινες μορφές συμπλέκονται με τα άλογα και το βαρύ τους οπλισμό με τρόπο παραστατικό και ρεαλιστικό.
Το εξαίρετο αυτό έργο τέχνης ανατινάχτηκε κατά τα έτη 1941-43 από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής, στην προσπάθειά τους να εξαλείψουν την υπενθύμιση του παρελθόντος, καθώς προβάλλονταν η κατατρόπωση και η άτακτη φυγή τους.
Το 1959 με Βασιλικό Διάταγμα, συγκροτήθηκε Ερανική Επιτροπή, με σκοπό την αναστήλωσή του. Οι προσπάθειές της ευοδώθηκαν μόλις το 1971. Έτσι, το «ακρωτηριασμένο» γλυπτό μνημείο, μετά από μία τριακονταετία περίπου αποκαταστάθηκε, με πολλούς όμως εμφανείς «τραυματισμούς» και ξαναδόθηκε στους Σερραίους, με σκοπό την ενεργοποίηση της ιστορικής και εθνικής συλλογικής μνήμης.
