Του Παναγιώτη Γ. Καρίπογλου*
Κάποιες πόλεις όπως η Κατερίνη και η Λάρισα έχουν ήδη ενταχθεί στο δίκτυο του Προαστιακού Σιδηροδρόμου που εξυπηρετεί τη Θεσσαλονίκη, προσφέροντας σε χιλιάδες πολίτες καθημερινές μετακινήσεις με ασφάλεια, αξιοπιστία και χαμηλότερο κόστος. Η εμπειρία τους καταδεικνύει ότι οι σύγχρονες σιδηροδρομικές συνδέσεις δεν διευκολύνουν μόνο τις μετακινήσεις, αλλά λειτουργούν και ως μοχλός περιφερειακής ανάπτυξης, ενίσχυσης της οικονομικής δραστηριότητας και κοινωνικής συνοχής.
Οι Σέρρες δεν μπορούν –και δεν πρέπει– να παραμείνουν εκτός αυτού του σχεδιασμού.
Η Θεσσαλονίκη αποτελεί το σημαντικότερο διοικητικό, πανεπιστημιακό, υγειονομικό και επιχειρηματικό κέντρο της Βόρειας Ελλάδας. Καθημερινά, εκατοντάδες κάτοικοι του Νομού Σερρών μετακινούνται προς αυτήν για εργασία, σπουδές, ιατρικές υπηρεσίες, δικαστήρια και επαγγελματικές υποχρεώσεις, βασιζόμενοι σχεδόν αποκλειστικά στο αυτοκίνητο ή στα υπεραστικά λεωφορεία.
Μια αξιόπιστη προαστιακή σιδηροδρομική σύνδεση θα μπορούσε να προσφέρει:
• ασφαλέστερες και οικονομικότερες καθημερινές μετακινήσεις,
• αποσυμφόρηση του οδικού δικτύου και περιορισμό των τροχαίων ατυχημάτων,
• μείωση της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης,
• μεγαλύτερη κινητικότητα εργαζομένων, φοιτητών και επιχειρήσεων,
• ενίσχυση της ελκυστικότητας των Σερρών ως τόπου κατοικίας, συνδυάζοντας χαμηλότερο κόστος ζωής με εύκολη πρόσβαση στη μητροπολιτική Θεσσαλονίκη.
Οι ακριβείς επιπτώσεις στον χρόνο μετακίνησης, στη ζήτηση και στο οικονομικό όφελος θα πρέπει να αποτυπωθούν μέσα από ολοκληρωμένη μελέτη σκοπιμότητας και ανάλυση κόστους- οφέλους.
Είναι πάντως γεγονός ότι η σημερινή σιδηροδρομική γραμμή που κατασκευάστηκε με προδιαγραφές άλλης εποχής, παρουσιάζει γεωμετρικούς περιορισμούς που δυσχεραίνουν την ανάπτυξη ανταγωνιστικών υπηρεσιών.
Εφόσον ο στόχος είναι μια πραγματικά ελκυστική προαστιακή σύνδεση με σύντομους χρόνους διαδρομής, είναι πιθανό να απαιτηθεί σημαντική αναβάθμιση της υποδομής ή ακόμη και νέα χάραξη σε τμήματα της διαδρομής. Η τελική λύση οφείλει να προκύψει μέσα από τεχνική μελέτη και όχι από πολιτικές εκτιμήσεις.
Σε κάθε περίπτωση, ένα σύγχρονο έργο θα πρέπει να προβλέπει:
• ηλεκτροκίνηση,
• σύγχρονα συστήματα σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης,
• υποδομές που θα επιτρέπουν αξιόπιστα και συχνά δρομολόγια,
• δυνατότητα μελλοντικής αναβάθμισης σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Η αξία μιας σύγχρονης σιδηροδρομικής σύνδεσης δεν περιορίζεται στις καθημερινές μετακινήσεις των κατοίκων.
Ο Νομός Σερρών αποτελεί σημαντικό αγροτικό, μεταποιητικό και εμπορικό κέντρο, ενώ η γεωγραφική του θέση τον καθιστά φυσική πύλη προς τη Βουλγαρία και τα Βαλκάνια. Η αναβάθμιση της σιδηροδρομικής σύνδεσης μπορεί να ενισχύσει όχι μόνο τις επιβατικές, αλλά και τις εμπορευματικές μεταφορές, να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της περιοχής και να ενδυναμώσει τη διασυνοριακή συνεργασία.
Πρόκειται, επομένως, για μια υποδομή με υπερτοπική σημασία, η οποία μπορεί να ενταχθεί στον ευρύτερο ευρωπαϊκό σχεδιασμό μεταφορών.
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας εισέρχεται πλέον στην τελική φάση υλοποίησής του, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την ένταξη νέων μεγάλων έργων που δεν έχουν ακόμη ωριμάσει.
Αυτό, όμως, δεν μειώνει τη σημασία της προετοιμασίας.
Αντίθετα, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την άμεση εκπόνηση των αναγκαίων μελετών, ώστε το έργο να είναι έτοιμο να διεκδικήσει χρηματοδότηση από:
• το ΕΣΠΑ,
• το Connecting Europe Facility (CEF),
• την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων,
• συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα,
• ευρωπαϊκά διασυνοριακά προγράμματα συνεργασίας.
Είναι εύλογο να υποστηριχθεί ότι ο πληθυσμός του Νομού Σερρών ίσως δεν δικαιολογεί το κόστος μιας τόσο σημαντικής επένδυσης ή ότι μια περιορισμένη αναβάθμιση της υφιστάμενης γραμμής θα ήταν οικονομικά προτιμότερη.
Αυτά είναι ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν με αντικειμενικά δεδομένα και όχι με υποθέσεις. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η ζήτηση για τις δημόσιες μεταφορές αυξάνεται όταν οι υπηρεσίες είναι αξιόπιστες, γρήγορες και ανταγωνιστικές απέναντι στο αυτοκίνητο. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται μια ολοκληρωμένη μελέτη που θα αξιολογήσει όλα τα εναλλακτικά σενάρια και θα τεκμηριώσει την καταλληλότερη λύση.
Το πρώτο ζητούμενο όμως σήμερα δεν είναι η κατασκευή του έργου, αλλά η πολιτική απόφαση να ξεκινήσει η ωρίμανσή του.
Η Κυβέρνηση, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, οι τοπικοί φορείς και οι εκπρόσωποι του Νομού οφείλουν να συνεργαστούν ώστε να εκπονηθούν οι απαραίτητες μελέτες και να ενταχθεί ο Προαστιακός Σερρών στον εθνικό σχεδιασμό των σιδηροδρομικών υποδομών.
Οι μεγάλες υποδομές δεν σχεδιάζονται όταν πλέον υπάρχει ανάγκη· σχεδιάζονται χρόνια νωρίτερα, ώστε να καλύψουν τις ανάγκες του αύριο. Αν οι Σέρρες δεν διεκδικήσουν σήμερα τη θέση τους στον εθνικό σιδηροδρομικό σχεδιασμό, υπάρχει ο κίνδυνος να μείνουν εκτός για ακόμη μία γενιά.
Η στιγμή για να ξεκινήσει αυτή η προσπάθεια είναι τώρα.
*Ο Παναγιώτης Καρίπογλου είναι Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Σερρών.
