Του Δημήτρη Καστώρη- Από την έντυπη εκδοση της Βραδυνής
Με επιγραφή που φέρει τη χρονολογία 1343 (α΄τ΄ξ΄γ΄) στη βόρεια τοιχοποιία και ένα υπέροχο επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο, έρμαιο του χρόνου, ο ιερός ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Αηδονοχώρι του Δήμου Βισαλτίας, στην Περιφερειακή Ενότητα Σερρών είναι ένα «κόσμημα» ασυντήρητο, ακόμη, συνδεδεμένο με έθιμα και παραδόσεις που σχετίζονται άμεσα με τη βυζαντινή κληρονομιά όσο και την αγιορείτικη παράδοση. Συμφώνως με τον ιστορικό – φιλόλογο Ευάγγελο Παπαθανασίου πρόκειται ίσως για τον παλαιότερο εν λειτουργεία σήμερα ιερό ναό της Βισαλτίας. Στο Ιερό συναντούμε Σύνθρονο όπως σημειώνει ο Παπαθανασίου που αυτομάτως σημαίνει πως ο Ιερός Ναός είναι παλαιότερος του 14ου αιώνος.
Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική η οποία διαχωρίζεται με δύο σειρές κιόνων με τετράγωνα κιονόκρανα. Κάθε σειρά αποτελείται από τέσσερις κίονες, ενώ το μεσαίο κλίτος έχει υψηλότερη οροφή και είναι ευρύτερο από τα άλλα δύο. Ο ναός, χτισμένος με πέτρα από το νησί της Σαντορίνης, βρίσκεται τρία σκαλοπάτια κάτω από το έδαφος, από την κύρια είσοδο του ναού.
Στη Δυτική πλευρά της εκκλησίας βρίσκεται ο πρόναος, όπου παλαιότερα γινόταν η κατήχηση και στον οποίο διασώζεται ο θρόνος του κατηχητή. Στο χώρο αυτό αποσυρόταν οι κατηχούμενοι όταν ξεκινούσε η Θεία Λειτουργία των Πιστών. Συμφώνως με το τυπικό της Εκκλησίας, η Θεία Λειτουργία αποτελείται από δύο βασικά μέρη. Το πρώτον είναι η Λειτουργία των Κατηχουμένων και το δεύτερον η Λειτουργία των Πιστών. Από την έναρξη της Θείας Λειτουργίας μέχρι το Ευαγγέλιο και τις δεήσεις που ακολουθούν, μπορούσαν να παρευρίσκονται και οι κατηχούμενοι, όσοι δηλαδή προετοιμάζονταν για να βαπτισθούν, αλλά όταν ο διάκονος έλεγε “όσοι κατηχούμενοι προέλθετε, οι κατηχούμενοι προέλθετε, μη τις των κατηχουμένων, όσοι πιστοί έτι και έτι εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν”, τότε οι κατηχούμενοι περνούσαν στον πρόναο και παρέμεναν μέχρι το τέλος στην θεία Λειτουργία όσοι ήταν βαπτισμένοι και επομένως ήταν ορθόδοξοι Χριστιανοί. Η παράδοση αυτή σταμάτησε όταν ξεκίνησε νηπιοβαφτισμός. Πάνω από την είσοδο του πρόναου προς τον κυρίως ναό συναντάμε την επιγραφή «Τὸ στερέωμα τῶν ἐπὶ σοὶ πεποιθότων, στερέωσον, Κύριε, τὴν Ἐκκλησίαν…» με χρονολογία 1769, που ίσως μαρτυράει κάποια προσθήκη ή επισκευή καθώς ο ναός φέρεται να είναι παλαιότερος.
Υπέροχο ίσως και μοναδικό, από ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας, είναι το τέμπλο του ιερού ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Αηδονοχώρι. Ξυλόγλυπτο και επίχρυσο. Κάτω από μία φορητή εικόνα, πάνω σε μία αχιβάδα του κάτω κεταμπέ της δεσποτικής εικόνας του Χριστού η χρονολογία 1773 μαρτυράει το πότε τεχνουργήθηκε. Στη μνήμη των μεγαλύτερων κατοίκων του χωριού υπάρχουν όμως ακόμη τα βημόθυρα (οι πόρτες της ωραίας πύλης) που ήταν απομεινάρια του παλαιότερου τέμπλου μαζί με τα εξαπτέρυγα και το σταυρό που τα χρησιμοποιούσαν κατά τη Μικρή και Μεγάλη Είσοδο σύμφωνως με το τυπικό της Εκκλησίας. Πάνω από την ιερά εικόνα της Θεοτόκου στο τέμπλο, υπάρχει η επιγραφή «Αιωνία η μνήμη του χρυσωθέντος».
Συμφώνως με τον Δρ. Βυζαντινής Τέχνης κ. Αλέξανδρο Αναγνωστόπουλο «Το τέμπλο αποτελείται από τα θωράκια, τις δεσποτικές εικόνες, το Δωδεκάορτο και τον Εσταυρωμένο με τα λυπηρά στο κλαδί. Το ξυλόγλυπτο είναι επιχρυσωμένο, ενώ το βάθος κατά τόπους είναι επιχρισμένο με ερυθρό και λαδοπράσινο χρώμα. Ο πλούσιος διάκοσμος εκτελείται με την πρόστυπη τεχνική σε χαμηλό ανάγλυφο. Οι πεσσίσκοι κοσμούνται με ανθοφόρους βλαστούς που ανέρχονται από ανθοδοχεία. Τα θωράκια κοσμούνται με αγγεία από τα οποία εκπορεύονται ανθοφόροι βλαστοί. Οι κίονες στα διάστυλα κοσμούνται με ανθοφόρους και καρποφόρους κλάδους και πουλιά που ραμφίζουν φίδια. Στην Ωραία Πύλη το βημόθυρο διαιρείται σε δύο ζώνες.
Η ανώτερη ζώνη κοσμείται με πυκνό γλυπτό διάκοσμο, πολυέλικτη κληματίδα, πτηνά που ραμφίζουν τσαμπιά, ζώα και δράκοντες. Η κατώτερη ζώνη φέρει ακόσμητα τέσσερα ζεύγη με κιονοστήρικτα τοξοειδή διάχωρα σε δύο επάλληλες σειρές. Οι κάτω κεταμπέδες κοσμούνται με σκηνές από την Παλαιά Διαθήκη, αχιβάδες, δράκοντες, πουλιά, μέσα σε πλούσιο άνθινο διάκοσμο. Οι δεσποτικές εικόνες του τέμπλου περιβάλλονται από στενό πλαίσιο με έκτυπο διάκοσμο και επιστέφονται από τους επάνω κεταμπέδες και τα τοξωτά κεμέρια, τα οποία στο κέντρο φέρουν ροζέτα. Ο θριγκός είναι ελαφρώς κεκλιμένος προς τον κυρίως ναό και κοσμείται με κλάδους αμπέλου και καρπούς. Οι εικόνες Δωδεκαόρτου είναι τοποθετημένες μέσα σε έξεργη και ανάγλυφη κιονοστοιχία, η οποία επιστέφεται με χερουβείμ. Στην πυραμίδα ο Εσταυρωμένος με τα λυπηρά στηρίζονται σε ζεύγος δρακόντων με συμπλεκόμενες ουρές. Η οργάνωση και η διάρθρωση της θεματολογίας του, η φυσιοκρατική απόδοση με επιμέρους λεπτομέρειες και η ακριβής κατασκευή του το 1773, το εντάσσουν στη δραστηριότητα έμπειρου συνεργείου ξυλογλυπτών», όπως ανέφερε σε σχετική επιστημονική συνάντηση το 2018, που διοργανώθηκε από το Υπ. Πολιτισμού και το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Το υπέροχο αυτό κομψοτέχνημα αναμένει με υπομονή τη συντήρηση του με τα σημάδια του χρόνου όμως να γίνονται όλο και πιο εμφανή.
Το «ακέφαλο» καμπαναριό του Ιερού Ναού χτισμένο σε παλαιότερη βάση, στον τελευταίο του πάτωμα έφερε τη χρονολογία 1912 και σαφώς πρόκειται για συμπλήρωμα που προστέθηκε τότε. Δυστυχώς σήμερα ακόμη δεν έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες συντήρησης του και ο τελευταίος όροφος απουσιάζει παντελώς.
Η ουσιαστική παρέμβαση από τους επίσημους αρμόδιους φορείς πρωταρχικώς για τη συντήρηση και διάσωση του τέμπλου το οποίο ο κ. Αναγνωστόπουλος το χαρακτήρισε ως «υψηλής καλλιτεχνικής ποιότητας και αισθητικής» και εν συνεχεία για το καμπαναριό είναι απολύτως αναγκαία.
